Temel Haber
Uzun süredir hukuk dünyasında ve kamuoyunda tartışılan süresiz nafaka uygulamasında kritik karar çıktı. Boşanma sonrası eşe ömür boyu nafaka ödenmesini mümkün kılan düzenleme, Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) gündeminde esastan ele alındı ve yapılan değerlendirme sonucunda iptal kararı verildi.
BU SÜREÇ NASIL BAŞLAMIŞTI?
Antalya 12. Aile Mahkemesi, 2025’te baktığı bir davada, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde hüküm altına alınan yoksulluk nafakasının ‘süresiz olmasına’ ilişkin düzenlemenin iptali için AYM’ye başvurdu.
Türk Medeni Kanunu’nun ‘yoksulluk nafakası’ başlıklı 175. maddesi “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz” hükmünü içeriyor.
AYM Genel Kurulu da süresiz nafaka düzenlemesinin iptali için yaptığı başvuruyu görüştü. Genel Kurul, düzenlemenin oy çokluğuyla iptaline, yasal düzenleme yapılması için TBMM’ye dokuz ay süre tanınmasına karar verdi.
‘KAMUOYUNDA ÖNEMLİ BİR KAVRAM KARMAŞASI YAŞANIYOR’
Konuyu Avukat Elvan Kılıç’a danıştığımda “Öncelikle kamuoyunda önemli bir kavram karmaşası yaşandığını belirtmek gerekir. Bu karar tüm nafaka türleriyle ilgili değil. Özellikle boşanma sonrasında ekonomik olarak yoksulluğa düşecek eş lehine hükmedilen yoksulluk nafakası bakımından verilmiş bir karar” dedi ve şu bilgilerin altını çizdi:
— Oysa hukuk sistemimizde iştirak nafakası, tedbir nafakası ve yoksulluk nafakası gibi farklı nafaka türleri bulunuyor. Bunların amaçları ve şartları birbirinden farklı. Bu nedenle kararın ‘nafaka tamamen kaldırıldı’ ya da ‘tüm nafaka türleri sona eriyor’ şeklinde yorumlanması doğru değil.
— Bu karar, uzun süredir kamuoyunda tartışılan süresiz nafaka meselesinde önemli bir dönüm noktası. Nafaka kurumu, boşanma sonrası ekonomik olarak zayıf düşen tarafı korumak için gerekli ve sosyal devlet ilkesiyle bağlantılı bir kurum. Ancak uygulamada özellikle kısa süreli evlilikler sonrası çok uzun yıllar devam eden nafaka yükümlülükleri, bazı dosyalarda hakkaniyet tartışmalarına neden olabiliyordu.
Kılıç, “Benim de uzun süredir vurguladığım nokta şudur: Nafaka hakkı tamamen ortadan kaldırılmamalı; ancak otomatik, süresiz ve somut olaydan bağımsız bir sistem yerine, evliliğin süresi, tarafların yaşı, çalışma gücü, gelir durumu, çocuk bakımı, ev içi emek, ekonomik bağımlılık ve yeniden hayata katılma imkânı gibi kriterlere göre daha dengeli bir model kurulmalı. Bundan sonraki asıl önemli süreç ise TBMM’nin dokuz ay içinde nasıl bir düzenleme yapacağı” ifadelerini kullandı.
Peki şimdi ne olacak? Yeni karar sonrası akıllara pek çok soru geldi. Avukat Elvan Kılıç ile 6 soruda süresiz nafaka kararını mercek altına aldık.
1- ANAYASA MAHKEMESİ KARARI MEVCUT NAFAKA DURUMUMU NASIL ETKİLER?
Elvan Kılıç: Karar tek başına, bugün var olan nafaka borçlarını kendiliğinden sona erdirmez. Mevcut nafaka kararları mahkeme kararıyla verilmiş kararlardır ve bu kararlar, yeni bir mahkeme kararı veya kanuni geçiş düzenlemesi olmadıkça kendiliğinden ortadan kalkmaz. Ancak karar, mevcut nafaka dosyalarında yeni bir hukuki tartışma alanı açacaktır. Nafaka yükümlüsü, koşulları varsa nafakanın kaldırılması, azaltılması veya yeniden değerlendirilmesi için dava açabilir. Her dosya, kendi şartları içinde değerlendirilecektir.
2- DOKUZ AYLIK SÜRE BOYUNCA ÖDEMELER DEVAM EDECEK Mİ, NASIL BİR YOL İZLENECEK?
Elvan Kılıç: Kararın yürürlüğe girmesi için dokuz aylık süre tanındığı belirtiliyor. Bu süre, yasama organına yeni düzenleme yapması için tanınmış bir geçiş süresi. Bu dokuz aylık dönemde mevcut kanuni düzenleme yürürlükte kalmaya devam eder. Bu nedenle, kesinleşmiş nafaka kararlarına dayalı ödemeler de devam eder. Nafaka borçlusu, mahkeme kararı olmadan ödemeyi kendiliğinden durduramaz. Aksi halde icra takibi, faiz ve hukuki sorumluluk gündeme gelebilir.
Ancak bu dönemde taraflar, mevcut durumlarını değerlendirerek nafakanın azaltılması, kaldırılması veya yeniden düzenlenmesi için aile mahkemesine başvurabilirler. Özellikle tarafların ekonomik durumunda değişiklik, nafaka alacaklısının yoksulluğunun ortadan kalkması, fiilen evli gibi yaşama, yeniden evlenme veya hakkaniyete aykırı hale gelen ödeme yükü gibi durumlar varsa, ayrıca dava açılması mümkündür.
3- KARAR SORASI GERİYE DÖNÜK UYGULAMA OLABİLİR Mİ, GEÇMİŞ ÖDEMELER DEĞİŞİR Mİ?
Elvan Kılıç: Anayasa Mahkemesi iptal kararları kural olarak geriye yürümez. Bu nedenle, geçmişte kesinleşmiş mahkeme kararlarına dayanılarak yapılan nafaka ödemelerinin, yalnızca bu iptal kararı nedeniyle geri istenmesi mümkün görünmüyor. Yani, ‘geçmişte ödediğim nafakaları iade alabilir miyim?’ sorusunun genel cevabı hayır.
Geçmiş ödemeler, o dönemde yürürlükte olan kanuna ve mahkeme kararına dayanılarak yapıldı. Ancak kararın yürürlüğe girmesinden sonra ve TBMM’nin yapacağı yeni düzenlemeye göre, geleceğe yönelik nafaka ilişkilerinin yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Bu nedenle, kararın etkisi esas olarak geçmişe değil, geleceğe dönük olacaktır.
4- KARAR ÖNCESİ SÜRESİZ NAFAKA TALEP EDEN BİR DAVA AÇILDI DİYELİM, BU KARAR SONRASI O DAVA NASIL ETKİLENECEK?
Elvan Kılıç: Devam eden davalarda, mahkemelerin bu kararı dikkate alması beklenir. Ancak kararın yürürlüğe girmesi dokuz ay ertelendiği için, bu süre boyunca mevcut düzenleme teknik olarak yürürlüktedir. Buna rağmen hâkimler, kararın gerekçesini ve Anayasa Mahkemesi’nin ortaya koyduğu ilkesel değerlendirmeyi, özellikle hakkaniyet bakımından dikkate alabilir.
Derdest davalarda taraflar, AYM kararını dosyaya sunarak, nafakanın süresiz değil, somut olayın koşullarına göre sınırlı veya yeniden değerlendirilebilir şekilde belirlenmesini talep edebilir. Burada özellikle kısa süreli evlilikler, tarafların çalışma gücü, eğitim durumu, yaşı, evlilik içinde üstlenilen roller, çocuk bakımı ve ekonomik bağımlılık gibi unsurlar önem kazanacaktır.
5- MAHKEME ARTIK SADECE SINIRLI SÜRELİ NAFAKA KARARI VEREBİLİR Mİ?
Elvan Kılıç: Bu konuda kesin çerçeveyi TBMM’nin yapacağı yeni düzenleme belirleyecek. Anayasa Mahkemesi, kanun koyucu gibi hareket ederek ‘nafaka şu kadar yıl ödenir’ şeklinde yeni bir sistem kuramaz. AYM’nin yaptığı, mevcut düzenlemedeki süresizlik unsurunu Anayasa’ya aykırı bularak, kanun koyucuya yeni bir düzenleme yapması için süre tanımaktır.
Yeni sistemde nafaka süresinin evlilik süresine göre kademelendirilmesi, hâkime takdir yetkisi verilmesi veya belirli durumlarda daha uzun süreli koruma sağlanması gibi modeller gündeme gelebilir.
Kanaatimce en sağlıklı model, tek tip bir süre değil; somut olaya göre hâkim tarafından belirlenen, ancak kanunda objektif kriterleri açıkça gösterilen bir sistem. Örneğin evliliğin süresi, tarafların yaşı, çalışma ve gelir durumu, çocukların bakımı, taraflardan birinin evlilik nedeniyle mesleki hayatından uzak kalıp kalmadığı, sağlık durumu ve yeniden ekonomik bağımsızlık kazanma imkânı birlikte değerlendirilmeli.
6- BU KARAR SONRASI 9 AY İÇİNDE NE TÜR HUKUKİ İŞLEMLER YAPILABİLİR?
Elvan Kılıç: Bu süreçte öncelikle tarafların panik halinde hareket etmemesi gerekir. Nafaka borçluları bakımından en önemli uyarı şudur: Mahkeme kararı olmadan ödeme durdurulmamalı. Nafaka ödeyen kişiler, koşulları varsa nafakanın kaldırılması veya azaltılması için aile mahkemesinde dava açabilir.
Devam eden boşanma veya nafaka davalarında AYM kararı dosyaya sunularak nafakanın süresiz şekilde değil, somut koşullara ve hakkaniyete uygun biçimde belirlenmesi talep edilebilir.
Nafaka alacaklıları bakımından ise mevcut kararlar yürürlükte olduğu sürece ödemelerin devamı talep edilebilir; ödenmeyen nafakalar için icra takibi yapılabilir. Ayrıca yeni düzenleme yapılırken kazanılmış haklar, ekonomik korunma ihtiyacı ve geçiş hükümleri bakımından dikkatli olunması gerekir.
Sonuç olarak, bu karar nafaka kurumunun tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Karar, süresiz nafaka uygulamasının yeniden ve daha dengeli bir şekilde düzenlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bundan sonraki en kritik aşama, dokuz aylık süre içinde yapılacak yasal düzenlemenin hem nafaka alacaklısını koruyacak hem de nafaka yükümlüsü bakımından ölçüsüz sonuçlar doğurmayacak şekilde hazırlanması.
Yasal Bilgilendirme: Bu içerik ajanslar üzerinden otomatik olarak çekilmiştir. Sitemiz 5651 sayılı kanun kapsamında “yer sağlayıcı” olarak hizmet vermektedir. Telif hakları veya diğer yasal talepleriniz için iletisim@temelhaber.com.tr üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
