Temel Haber
Uluslararası güvenlik gündeminin en kritik başlıklarından biri olmaya devam eden İran-ABD-İsrail geriliminde yeni gelişmeler, uydu görüntüleri aracılığıyla gün yüzüne çıktı. Telegraph’ta yer alan haberdeki iddiaya göre elde edilen yüksek çözünürlüklü ticari uydu verileri, İran’ın ateşkes süreci devam ederken yer altı füze üslerinde yoğun bir faaliyet yürüttüğünü ortaya koydu. Görüntülerde özellikle daha önce saldırılar sonucu tahrip edilen tünel girişlerinin yeniden açılmasına yönelik çalışmalar dikkat çekiyor.
İKİ AYRI ŞEHİRDE DİKKAT ÇEKEN HAREKETLİLİK
10 Nisan tarihinde çekilen uydu görüntülerine göre, İran’ın Humeyn kenti yakınlarında bulunan bir füze üssünde ağır iş makinelerinin aktif olarak çalıştığı gözlemlendi. Görüntülerde, tünel girişini kapatan büyük bir moloz yığınının üzerinde bir ön yükleyici aracın faaliyet gösterdiği, aynı bölgede birden fazla damperli kamyonun beklediği tespit edildi.
Aynı gün içerisinde çekilen bir diğer uydu görüntüsü ise İran’ın kuzeybatısında yer alan Tebriz kentinde benzer bir hareketliliğe işaret etti. Burada da bir şantiye alanında faaliyet gösteren inşaat ekipmanları görüldü. Bu durum, İran’ın yalnızca tek bir bölgede değil, farklı stratejik noktalarda eş zamanlı olarak yer altı askeri altyapısını yeniden işler hale getirmeye çalıştığını ortaya koyuyor.
Harita: Harun Elibol
TÜNEL GİRİŞLERİ BİLİNÇLİ OLARAK HEDEF ALINMIŞTI
Söz konusu tünel girişleri, ABD ve İsrail tarafından daha önce gerçekleştirilen saldırılarda özellikle hedef alınmıştı. Askeri uzmanlara göre bu stratejinin temel amacı, İran’ın yer altı füze fırlatma sistemlerini devre dışı bırakmak ve bu sistemlerin operasyonel kabiliyetini sınırlamaktı. Tünel girişlerinin molozlarla kapatılması, fırlatma rampalarının konuşlandırılmasını, ateşleme yapılmasını ve sistemlerin yeniden yükleme için geri çekilmesini engellemeyi hedefliyordu.
Bu yaklaşım, yer altı askeri tesislere karşı yürütülen modern savaş stratejilerinin önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor. Zira bu tür tesisler, doğrudan imha edilmesi zor yapılar olarak biliniyor ve bu nedenle erişim noktalarının etkisiz hale getirilmesi öncelikli hedefler arasında yer alıyor.
‘TAHRİBAT SONRASI ONARIM FAALİYETİ GİBİ DURUYOR AMA…’
Tüm bu gelişmeler ışığında akla gelen en kritik soru ise şu: Uydu görüntülerinde görülen tünel açma faaliyetleri, İran’ın sadece hasar onarımı yaptığını mı gösteriyor, yoksa daha gelişmiş ve saldırıya dayanıklı yeni bir yer altı askeri stratejiye mi işaret ediyor?
Bu soruma Güvenlik ve terör uzmanı, emekli istihbarat albayı Coşkun Başbuğ, ABD’nin kullandığı mühimmatın etkisine ve sahadaki olası hareketliliğe dikkat çekerek önemli bilgilerle yanıt verdi.
Başbuğ, ABD’nin sığınak delici bombalarına ilişkin teknik kapasiteyi hatırlatarak, “ABD’nin attığı bombalar, kendi iddialarına göre 80 metreye kadar etkili. Birçok kaynağa göre ise bu bombalar 60 metreye kadar çukur açabiliyor. Ancak bu değerler düz toprak için geçerli; beton ya da kaya söz konusu olduğunda ABD’nin kendi açıklamasına göre en fazla 8 metre delinebiliyor” dedi.
Özellikle GBU-57 MOP tipi mühimmatın kullanımına işaret eden Başbuğ, “ABD’nin bu tür sığınak delici bombaları kullandığını biliyoruz. Dolayısıyla tünel girişlerine dair ellerinde ciddi bir istihbarat olduğu anlaşılıyor. Nükleer ve füze üretim tesislerine yönelik olarak mağara ağızlarının hedef alındığı ve bu şekilde tahribat oluşturulduğu ifade ediliyor. Ancak bunların tamamı iddia; sahada birebir doğrulanmış veriler değil” ifadelerini kullandı.
Son uydu görüntülerine de değinen Başbuğ, bölgede gözlenen hareketliliğin doğrudan saldırı hazırlığı anlamına gelmeyebileceğini vurguladı: “Eğer bu son uydu görüntüleri doğruysa, buradaki en büyük ihtimal tahribat sonrası onarım faaliyetleridir. İkinci bir olasılık da üretimin yeniden başlatılması ya da hasar gören tesislerin tekrar faaliyete geçirilmesidir. Bunun dışında farklı bir amaç görmek zor.”
‘ONARIM MAKSATLI HAREKET EDİLİYORSA ÇOK BÜYÜK BİR PROBLEM TEŞKİL ETMEZ’
İran’ın olası faaliyetlerinin niteliğine ilişkin değerlendirmesinde ise Başbuğ, bunun savaş işareti olarak yorumlanmaması gerektiğini belirtti:
“Eğer İran saldırı maksatlı değil de onarım maksatlı hareket ediyorsa, bu çok büyük bir problem teşkil etmez. Bu tür faaliyetler hem barış zamanında hem de savaş zamanında yapılabilir. Dolayısıyla bu durumu doğrudan bir savaş ilanı ya da anlaşmaların tamamen rafa kaldırılması olarak değerlendirmemek gerekir.”
ABD VE İSRAİL’İN OPERASYONLARININ BOYUTU
Yine Telegraph’ta yer alan habere göre ABD Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, çatışmaların ilk beş haftasında İran genelinde yaklaşık 11 bin hedef vuruldu. Bu hedefler arasında füze depoları, insansız hava aracı tesisleri, savunma sanayi altyapısı ve çeşitli askeri üsler bulunuyor.
İsrail Savunma Kuvvetleri ise 7 Mart itibarıyla İran’ın füze rampalarının yaklaşık yüzde 75’inin imha edildiğini duyurdu. Bu oran, pek çok analiste göre İran’ın füze kapasitesine ciddi bir darbe indirildiğini ortaya koyarken, sahadan gelen yeni veriler bu etkinin mutlak olmadığını gösteriyor.
ABD Genelkurmay Başkanı General Dan Caine, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, yürütülen saldırıların İran’ın savunma sanayi altyapısını “yerle bir ettiğini” ifade etti. Caine ayrıca ABD’nin, İran’ın bölgesel güç projeksiyonunu yeniden tesis etmesini engellemek amacıyla geniş çaplı bir askeri strateji izlediğini belirtti. Bu kapsamda ABD’nin, İran’ın füze ve insansız hava aracı stoklarını, deniz unsurlarını ve savunma sanayi tesislerini hedef alarak 13 binden fazla mühimmat kullandığı bildirildi.
‘İŞLEVSEL OLARAK YOK EDİLDİ’ AÇIKLAMASI VE ŞÜPHELER
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, yaptığı açıklamada İran’ın füze programının “işlevsel olarak yok edildiğini” savundu. Hegseth, füze rampalarının ve mühimmatın büyük ölçüde “tükenmiş, tahrip edilmiş ve neredeyse tamamen etkisiz hale getirilmiş” olduğunu ifade etti.
Ancak ABD’li bazı yetkililer sahadaki mevcut gelişmelerin bu değerlendirmeyle tam olarak örtüşmeyebileceği görüşünde. Özellikle ateşkes sürecinin İran tarafından askeri kapasitenin yeniden inşası için bir fırsat olarak kullanılabileceği yönünde ciddi endişeler dile getiriliyor. Üstüne bir de uydu görüntülerinin ortaya çıkması kafaları da karıştırıyor.
Yetkililer ayrıca İran’ın yalnızca mevcut sistemlerini onarmakla kalmayıp, aynı zamanda Rusya’dan benzer füze ve savunma sistemleri tedarik etmeye çalışabileceği konusunda da uyarıda bulunuyor. Bu durumun gerçekleşmesi halinde, bölgedeki askeri dengelerin yeniden şekillenebileceği ifade ediliyor.
İRAN’IN YENİDEN YAPILANMA KAPASİTESİ YÜKSEK
Uzmanlar, İran’ın askeri altyapısını hızlı bir şekilde yeniden organize edebilme kabiliyetine uzun süredir dikkat çekiyor. Eski CIA analisti ve Orta Doğu Enstitüsü uzmanı Kenneth Pollack, İran’ın bu alandaki kapasitesini “olağanüstü” olarak nitelendiriyor.
Pollack’a göre İran, yalnızca mevcut hasarı onarmakla kalmayıp aynı zamanda yeni taktik ve teknolojiler geliştirerek sahaya adapte olabilen bir yapı sergiliyor. Bu durum, ülkeyi bölgedeki pek çok orduya kıyasla daha dirençli ve zorlu bir rakip haline getiriyor.
Benzer şekilde, James Martin Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Çalışmaları Merkezi’nden Sam Lair ise CNN’e yaptığı açıklamada İran’ın yer altı tesislerinin tasarımına dikkat çekti. Lair’e göre “füze şehirleri” olarak adlandırılan bu kompleksler, ilk saldırı dalgasını absorbe edecek şekilde planlanıyor.
Bu tesislerin temel amacı; saldırı sonrası hızla toparlanmak, operasyonel kapasiteyi yeniden kazanmak ve füze sistemlerini tekrar devreye sokmak. Lair, bu yaklaşımın İran’ın askeri doktrininin merkezinde yer aldığını vurguluyor.
