Temel Haber
Yıllardır öğrenme, hafıza ve karar verme gibi yeteneklerin ancak bir beyin ve sinir hücreleriyle mümkün olduğu düşünülüyordu. Ancak yeni bir araştırma, bu ezberi sarsabilecek dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. ABD’de yapılan çalışmaya göre Mimosa pudica yani halk arasında “küstüm otu” olarak bilinen bitki, çevresinde yaşanan olayların sayısını takip edebiliyor olabilir. Eğer bu bulgular yeni çalışmalarla doğrulanırsa, “zeka” ve “öğrenme” kavramlarına bakış kökten değişebilir.
Araştırmayı yürüten ekip, bitkilerin insan gibi sayma işlemi yapmadığını özellikle vurguluyor. Ancak deney sonuçları, bu bitkilerin çevrede art arda gerçekleşen olayları birbirinden ayırabildiğini ve buna göre tepki geliştirebildiğini düşündürüyor. Bu da beynin olmadığı canlılarda da karmaşık bilgi işleme süreçlerinin bulunabileceği anlamına geliyor.
BİTKİLER ÖRÜNTÜ ÖĞRENMİŞ OLABİLİR
Çalışmada araştırmacılar, küstüm otu bitkilerini nemli bir çadır içinde, penceresiz bir odada belirli aydınlık ve karanlık döngülerine maruz bıraktı. İlk aşamada bitkiler iki gün boyunca 12 saat karanlık, 12 saat aydınlık düzene sokuldu. Üçüncü gün ise ışıklar hiç açılmadı.
Bir süre sonra bitkilerin davranışında dikkat çekici bir değişim görüldü. Bitkiler, ışığın gelmesinin beklendiği zaman diliminden hemen önce daha fazla hareket göstermeye başladı. Ancak karanlığın devam ettiği üçüncü günde bu hareket farklılaştı. Araştırmacılara göre bu durum, bitkilerin yalnızca ışığa tepki vermediğini; belli bir düzeni “öğrenmiş” gibi davrandığını gösteriyor.
Üstelik bitkilerin verdiği tepkinin zamanla oturması da dikkat çekti. Başta hızlı değişen davranışın daha sonra istikrarlı hale geldiği görüldü. Bu örüntü, hayvanlarda öğrenme deneylerinde sık görülen modele benzetildi.
SAATİ DEĞİL OLAYI TAKİP EDİYOR OLABİLİRLER
Araştırmacılar, bitkilerin sadece zamanı takip ediyor olabileceği ihtimalini de test etti. Çünkü birçok bitkinin 24 saatlik biyolojik ritme göre hareket ettiği zaten biliniyor. Bu yüzden deney düzeni değiştirildi ve gün döngüsü 24 saatten 20 saate indirildi.
Bitkilerin bu yeni düzene de hızla uyum sağlaması, yalnızca klasik biyolojik saat açıklamasının yetersiz kalabileceğini düşündürdü. Ekip daha sonra her üç günlük döngünün süresini rastgele değiştirdi. Bazı döngüler 10 saat, bazıları ise 32 saate kadar uzatıldı.
Sonuçta düzenin 12 saatin altına indiği ya da 24 saatin üstüne çıktığı koşullarda bozulduğu görüldü. Buna karşılık 12 ile 24 saat arasındaki aralıkta bitkiler, ışığın beklendiği günlerde karanlığın süreceği günlere göre daha fazla hareket göstermeyi sürdürdü. Araştırmacılara göre bunun en basit açıklaması, bitkilerin yalnızca süreyi değil, yaşanan olayların sayısını da takip ediyor olması.
ZEKA TANIMI DEĞİŞEBİLİR
Çalışmanın en çarpıcı tarafı, bütün bunların sinir hücresi olmadan gerçekleşiyor olabileceği ihtimali. Bitkilerde nöron bulunmuyor. Buna rağmen ortada öğrenmeye, örüntü tanımaya ve beklenti oluşturmaya benzeyen bir tablo varsa, bu durum bilim dünyasında uzun süredir kabul gören bazı varsayımları zorlayabilir.
Araştırmacılar, bunun sadece bitkiler açısından değil, insan ve hayvan vücudundaki nöron dışı hücreler açısından da yeni bir kapı aralayabileceğini düşünüyor. Belki de öğrenme, bugüne kadar sanıldığından çok daha temel bir biyolojik özellik olabilir.
Bu ihtimal şimdilik kesinleşmiş değil. Bulguların farklı deneylerle tekrar sınanması gerekiyor. Ancak çalışma, bitkilerin sandığımız kadar “pasif” canlılar olmayabileceğini güçlü biçimde gündeme taşıdı. Eğer sonuçlar doğrulanırsa, gelecekte bitki temelli sensörlerden biyolojik hesaplama sistemlerine kadar uzanan yeni teknolojilerin önü açılabilir. Daha da önemlisi, hayvanlarla bitkiler arasına çizdiğimiz kalın sınırın aslında o kadar da kesin olmadığı anlaşılabilir.
