Temel Haber
Gökbilimciler, evrenin en büyük bilmecelerinden biri olan süper kütleli kara deliklerin nasıl bu kadar büyüdüğüne dair şimdiye kadarki en güçlü kanıtlardan birine ulaştı. Dünya’dan yaklaşık 420 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galaksinin merkezinde, birbirinin çevresinde dönen iki dev kara deliğin çarpışmaya doğru ilerlediği belirlendi.
Evrenin en büyük yapılarından biri olan süper kütleli kara delikler, neredeyse her büyük galaksinin merkezinde bulunuyor. Ancak burada uzun süredir çözülemeyen bir sorun vardı: Bu cisimlerin yalnızca gaz yutarak bugünkü dev boyutlarına ulaşması için gereken süre, hesaplara göre evrenin izin verdiğinden daha uzun görünüyordu. Bu yüzden bilim insanları, bu kara deliklerin büyümesinde birleşmelerin kritik rol oynadığını düşünüyordu.
İKİNCİ JET HER ŞEYİ DEĞİŞTİRDİ
Yeni çalışmanın odağında, Herkül Takımyıldızı yönünde bulunan Markarian 501 adlı eliptik galaksi yer aldı. Araştırmacılar, bu galaksiyi 23 yıl boyunca onlarca kez gözlemleyerek radyo dalgaları üzerinden ayrıntılı veri topladı. Galaksinin merkezindeki kara delikten, ışık hızına çok yakın hızlarda parçacık jetleri fırlatıldığı biliniyordu.
Ancak zaman içinde beklenmedik bir ayrıntı ortaya çıktı. Veriler, galaksinin merkezinde tek bir jet değil, iki ayrı jet bulunduğunu göstermeye başladı. Üstelik ikinci jetin, ilkiyle aynı doğrultuda kalmadığı; haftalar içinde onun etrafında saat yönünün tersine hareket eder gibi göründüğü belirlendi. Haziran 2022’de ise ışınımın şekli neredeyse dairesel bir görünüm aldı. Bilim insanları bunu, sistemin kısa süreliğine Dünya’ya kusursuz biçimde hizalanmasına ve bir kara deliğin diğerinden gelen ışığı bükmesine bağlıyor.
Araştırma ekibine göre bu gözlem, sadece ikinci bir jetin varlığını değil, aynı zamanda onun hareketinin de takip edilebildiğini ortaya koydu. Bu da iki süper kütleli kara deliğin aynı sistem içinde bulunduğuna dair şimdiye kadarki en net tabloyu sundu.
121 GÜNDE BİR TUR
Parlaklık değişimlerinin düzenli tekrarını inceleyen ekip, bu iki kara deliğin birbirlerinin çevresinde 121 günde bir tur attığını hesapladı. Aralarındaki mesafenin ise Dünya ile Güneş arasındaki uzaklığın 250 ila 540 katı olduğu tahmin edildi. Kozmik ölçekte bu mesafe kulağa büyük gelse de, yüz milyonlarca hatta milyarlarca Güneş kütlesine sahip iki dev cisim için son derece yakın kabul ediliyor.
Bilim insanlarına göre bu kadar yakın olmaları, birleşmenin gökbilim açısından çok uzak olmayan bir gelecekte gerçekleşebileceği anlamına geliyor. Hesaplamalar, iki kara deliğin yaklaşık bir yüzyıl içinde tek bir dev kara deliğe dönüşebileceğine işaret ediyor.
EVRENİN BÜYÜME FORMÜLÜ OLABİLİR
Araştırmanın en önemli yanı, süper kütleli kara deliklerin nasıl büyüdüğüne dair uzun süredir öne sürülen birleşme senaryosunu ilk kez güçlü gözlemsel işaretlerle desteklemesi oldu. Yani evrenin merkezlerindeki bu dev yapılar, yalnızca çevresindeki maddeyi yutarak değil, başka kara deliklerle birleşerek de büyüyor olabilir.
Ne var ki bu dev çarpışmanın kendisini insanların doğrudan görmesi büyük olasılıkla mümkün olmayacak. Çünkü söz konusu sistem Dünya’dan yaklaşık 420 milyon ışık yılı uzakta bulunuyor ve kara delikler birbirine yaklaştıkça mevcut teleskoplarla ayırt edilmeleri daha da zorlaşacak. Buna rağmen bilim insanları, ilerleyen dönemde bu ikilinin çok düşük frekanslı kütleçekim dalgaları üretmeye başlamasını bekliyor. Eğer bu sinyal yakalanırsa, evrenin en büyük yapılarının nasıl oluştuğuna dair çok daha güçlü bir kanıt elde edilmiş olacak.
