Temel Haber
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr –Küçük bir Güney Amerika ülkesi olan Guyana’nın başkenti Georgetown sokaklarında, son günlerde gerçekleşen ekonomik büyümenin izleri net şekilde görülebiliyor. Şehrin sokaklarında sıkışık trafik içinde gezen lüks spor araçlar, yeni açılan yabancı restoranlar, yurt dışından gelen müzisyenlerin katıldığı görkemli partiler ve şatafatlı düğünlerin sayısı her geçen gün daha da artıyor. Yaklaşık 1 milyon nüfusa sahip olan ve İngilizce konuşulan Guyana’da yaşanan bu durumun temel sebebi ise hâlihazırda Ortadoğu genelinde yaşanan ABD-İran gerilimi ve bunun enerji piyasalarına olan etkisi.
DÜNYANIN EN HIZLI BÜYÜYEN EKONOMİLERİNDEN BİRİSİ OLDU
Guyana’nın beklenmedik yükselişinin en önemli sebeplerinden birisi Georgetown’ın binlerce kilometre ötesinde gerçekleşen gelişmelerle doğrudan bağlantılı. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırıların ardından İran’ın misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı kapatması ve Ortadoğu genelindeki petrol tesislerini hedef alması üzerine yaşanan kriz, sınırları aşarak tüm dünyayı ilgilendiren bir sorun hâline geldi. Tam da bu ortamda henüz yeni bir petrol üreticisi olan Guyana, kimsenin beklemediği bir şekilde küresel enerji piyasalarının yeniden yapılanma sürecinde kilit aktörelerden birihâline geldi.
Ortadoğu’dan tedarik edilen petrolün sevkiyatının aksaması ve bölgedeki üreticilerinpetrol üretiminikısmasının ardından küresel piyasalardaki ihtiyacı karşılamak için Kanada, Brezilya, Arjantin ve Venezuela gibi tedarikçiler oluşan boşluğu doldurmak amacıyla üretim oranlarını hızlıca artırdı. Bu tedarikçilerden birisi de yakın zamanda petrol üretmeye başlayan Guyana oldu.TheNew York Times gazetesinin konuya ilişkin yaptığı haberde yer alan araştırmalara göre, Amerika kıtası şu anda dünya petrol üretiminin yaklaşık yüzde 37’sini karşılıyor; bu oran on yıl önce yüzde 27 idi.Ortadoğu’daki krizin daha da uzaması hâlinde bu oranın önümüzdeki dönemde giderek yükselmesi bekleniyor. Bu artış ortamında Guyana, petrol ihracatından elde edeceği geliri daha da katlıyor. Öyle ki bu durum daha şimdiden hissedilebilir bir noktaya ulaştı. İran savaşı petrol fiyatlarını tırmandırırken ve ülkeler tankerlerin hedef alınma ihtimalinin yüksek olduğu geçiş noktalarından uzak yerlerde petrol tedarikini güvence altına almak için yarışırken, Guyana bu yıl tahmini 6,5 milyar dolarlık petrol geliri elde etmeye hazırlanıyor; bu rakam yıl başında tahmin edilen miktarın iki katından fazla.
‘BİZİM İÇİN HİÇBİR ANLAMI YOK’
Ülkenin petrol ihracatından elde ettiği gelir artıyor olsa da hâlihazırda birçok kişi Guyana’nın elde ettiği bu kazancın sadece belirli bir zümrenin servetini büyüttüğünü ve sokağa yansımadığını düşünüyor. Bu tablo da ülke genelindeki şikâyetleri ve huzursuzluğu artırıyor. Guyana’nın komşusu Venezuela ile sahip olduğu gergin ilişkiler, Venezuela’nın Guyana toprakları üzerindeki hak iddiası ve tüm bunlara rağmen binlerce Venezuelalı göçmenin çalışmak için Guyana’ya gelmesi de ülke genelindeki bu hassas atmosferi daha da tırmandırıyor.
Hükümet yetkilileri ise petrol gelirlerinin Latin Amerika’nın en yoksul ülkelerinden biri olan bu coğrafyada yaşam standartlarını temelden iyileştirdiğini savunuyor ve bu duruma örnek olarak vergi indirimlerini, köprüler ve otoyollar gibi yeni altyapı yatırımlarını, üniversite harçlarının kaldırılmasını ve vatandaşlara yapılan yaklaşık 500 dolarlık tek seferlik nakit ödemelerini gösteriyor. Nüfusu az olan ülkede kamu yatırımlarının önümüzdeki dönemde hızla artarak yeni normal hâline gelmesi bekleniyor. Guyana’nın kişi başına düşen petrol rezervi değeriyle, bu alanda Kuveyt’ten sonra dünyada ikinci sırada yer aldığı tahmin ediliyor.
BÜYÜME HÂLÂ SOKAKLARA TAM OLARAK YANSIMADI
Uzmanlara göreRomolaLucas’ın vurguladığı durum Guyana’nın yeni gerçekliklerinden birisi hâline gelebilir ve Guyana’nın ekonomik büyümesi ile sahadaki koşullar arasında rahatsız edici bir kopukluk yaratabilir. Dünya Bankası Guyana’nın yüksek gelirli ülkeler statüsüne yükseldiğini belirtirken, yaklaşık 32 bin dolarlık kişi başına düşen yıllık gelir, Uruguay ve Şili gibi nispeten gelişmiş ülkeler dâhil tüm Latin Amerika’nın önüne geçmiş durumda; ancak başkentin sokaklarında bu tablo, ülkenin aniden gelişmiş bir ekonomiye dönüştüğü hissini vermiyor.
Araştırmacılaragöre bu durumun en net göstergeleri başkentin sokaklarında açıkça görülüyor. Georgetown’ın kanal sisteminde hâlihazırda arıtılmamış kanalizasyon suları akmaya devam ediyor. Şehirde yaşayan birçok ailenin ise yangın, fırtına ve benzeri felaket durumlarına karşı savunmasız evlerde yaşadığı belirtiliyor. Kontrolsüz trafik ve suç oranlarının yüksek olmasıyla birlikte başkentteki durum birçok şehir sakini için kaotik bir hâl alıyor. Gelir seviyesinin artmasıyla birlikte şehirde yeni inşa edilen çelik binalar ise mevcutta yetersiz olan altyapı eksikliğini birçok kişi için daha hissedilir hâle getiriyor.
