Temel Haber
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ABD ile İran arasında barış anlaşmasına ulaşıldığını duyurdu. Şerif, anlaşmanın resmi olarak 19 Haziran’da İsviçre’de imzalanacağını açıkladı ve Türkiye dahil 3 ülkeye (Katar, Suudi Arabistan, Türkiye) teşekkür etti.
Anlaşmanın resmi imza töreninin 19 Haziran Cuma günü İsviçre’de gerçekleştirileceğini açıklayan Şerif, çatışmanın diplomatik yollarla çözülmesine katkı sağlayan tüm taraflara teşekkür etti.
PAKİSTAN’DAN CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN’A TEŞEKKÜR
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ABD ile İran arasındaki barış anlaşması sonrası Cumhurbaşanı Recep Tayyip Erdoğan’a teşekkür etti. Şerif, “Türkiye Cumhuriyeti’nin vizyoner lideri Recep Tayyip Erdoğan’a bu konudaki muazzam katkılarından dolayı özellikle teşekkür ederim” ifadelerine yer verdi.
‘İSRAİL’İ NÜKLEER YOK OLUŞTAN KURTARDIK’
Öte yandan New York Times’ın haberine göre, ABD Başkanı Trump, İran ile varılan anlaşmanın nihai olarak Hürmüz Boğazı’nı ‘kalıcı olarak geçiş ücretinden arındıracağını’ savundu ve İsrail Başbakanı Netanyahu’nun itirazlarına rağmen İsrail’i ‘nükleer yok oluştan kurtardığını’ öne sürdü.
İran medyası tarafından yapılan açıklamada ise, barış anlaşmasının metninde yapılan değişiklik nedeniyle Hürmüz Boğazı’nın İran’ın düzenlemeleriyle açılacağı belirtildi.
İran ile yapılan barış anlaşmasının tamamlandığını, Hürmüz Boğazı’nın açılarak ABD’nin deniz ablukasının derhal kaldırılacağını bildirdi.
CENEVRE’DEKİ İMZA İLE HÜRMÜZ AÇILACAK
Trump, 19 Haziran’da anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı’nın açılacağını, mayınların temizlenerek petrolün hem bölge hem de dünya için tekrar akmaya başlayacağını belirtti.
SALDIRILAR YENİDEN BAŞLAYABİLİR
ABD basınına açıklamalarda bulunan Trump, İran ile nihai nükleer anlaşmaya ulaşılamaması halinde Tahran’a yönelik askeri saldırıları yeniden başlatacağını söyledi.
BÖLGE GELİRLERİNİN YÜZDE 20’Sİ
Trump ayrıca, ABD’nin gerekmesi halinde Orta Doğu’nun güvenliğini sağlayan bir güç olarak hareket edebileceğini ve bunun karşılığında bölge gelirlerinin yüzde 20’sini talep edebileceğini ifade etti.
Trump, şubat ayında İran’a yönelik saldırı kararı ile Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının ardından uygulanan deniz ablukasının Orta Doğu’daki dengeleri ABD lehine değiştirdiğini savundu.
PUTİN VE Xİ’YE ÖVGÜLER
Yaş gününde verdiği röportajda Trump, Çin Devlet Başkanı Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Putin için de övgü dolu ifadeler kullandı.
Çin lideri Xi’nin Hürmüz Boğazı ablukasını kırmaya yönelik bir girişimde bulunmadığını belirten Trump, ‘Tam bir centilmendi’ ifadesini kullandı.
TRUMP’TAN NETANYAHU ELEŞTİRİSİ
Buna karşılık İsrail Başbakanı Netanyahu’nu sert sözlerle eleştiren Trump, Netanyahu’nun anlaşmayı tehlikeye atan hamlelerde bulunduğunu söyledi.
‘İSRAİL İKİ SAAT BİLE AYAKTA KALAMAZDI’
Trump, ‘Kendisi çok zor bir insan. Açıkçası bize minnettar olması gerekir. Çünkü İran’ın nükleer silaha sahip olması durumunda İsrail iki saat bile ayakta kalamazdı’ dedi.
Trump ayrıca İran’ın mevcut yönetimini, özellikle yeni dini lider olarak gösterdiği Mücteba Hamaney’i pragmatik olarak nitelendirdi. Habere göre söz konusu yaklaşımın, savaşın başlangıcında İran halkına yönetimi devirmeleri yönünde yaptığı çağrılardan oldukça farklı olduğu değerlendirildi.
ABD Başkanı, İran yönetiminin protestoculara yönelik şiddet uygulaması halinde yaptırımların kaldırılmayacağını ve İran’ın dondurulmuş 25 milyar dolarlık varlıklarına erişemeyeceğini söyledi. Ancak bu şartın mevcut mutabakat metninde yer alıp almadığının net olmadığı belirtildi.
ANLAŞMA METNİ HENÜZ PAYLAŞILMADI
Henüz kamuoyuyla paylaşılmayan anlaşma metnine ilişkin konuşan Trump, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini uzun süre askıya alabileceğini öne sürdü. Tahran ile yürütülen görüşmelerde 20 yıllık bir askıya alma süresinin müzakere edildiğini belirten Trump, 15 yıllık bir sürenin de değerlendirilebileceğini ifade etti.
Trump, İran’ın yalnızca sivil amaçlarla kullanılabilecek düşük seviyelerde uranyum zenginleştirmesine izin verileceğini ve bunun kalıcı olacağını savundu.
Ancak haberde, bu konuların henüz İsviçre’de başlaması beklenen nihai müzakerelerde ele alınacağı ve Trump’ın henüz kesinleşmemiş bazı tavizleri olmuş gibi anlattığı değerlendirmesine yer verildi.
ABD Başkanı, İran’ın sahip olduğu yaklaşık 12 ton zenginleştirilmiş nükleer yakıtın zaman içinde seyreltilerek reaktör seviyesine indirileceğini ve bu süreçte ABD’nin de rol alacağını ifade etti.
YENİ ANLAŞMA NELERİ İÇERECEK?
Trump ayrıca, yeni anlaşmanın İran’ın nükleer faaliyetlerini denetlemek için çok daha güçlü denetim mekanizmaları içereceğini, müfettişlerin tesislere hızlı erişim sağlayabileceğini ileri sürdü. NYT’ye göre İran tarafı ise bu yönde herhangi bir düzenlemeyi kamuoyu önünde doğrulamış değil.
‘YAŞAMAYI ÖNEMSİYORLAR’
Trump, İran’a yönelik füze ve hava saldırılarının anlaşmanın oluşmasında belirleyici rol oynadığını savunarak, “Üçüncü saldırıyı istemediler. Yaşamayı önemsiyorlar” dedi.
Öte yandan Trump’ın açıklamaları, Fransa’da düzenlenecek G7 Zirvesi öncesinde geldi. Fransa, Almanya, İtalya ve Birleşik Krallık liderleri yayımladıkları ortak açıklamada anlaşmayı memnuniyetle karşıladıklarını belirterek, bunun bölgesel istikrarın ve küresel ekonominin güçlenmesi açısından önemli bir fırsat olduğunu ifade etti.
Ayrıca, İran’ın yarı resmi Mehr Haber Ajansı, ABD ile İran arasında üzerinde çalışıldığı belirtilen 14 maddelik taslak mutabakat metninin ayrıntılarını yayımladı.
İşte o maddeler:
1- Tüm cephelerde, Lübnan dahil, savaşın kalıcı ve anlık sonlandırılması.
2- ABD’nin İran’ın içişlerine müdahale etmeme ve İran İslam Cumhuriyeti’nin egemenliğine saygı duyma taahhüdü.
3- 30 gün içinde deniz ablukasının tamamen kaldırılması.
4- Amerika’nın İran çevresinden güçlerini çekme taahhüdü.
5- Hürmüz Boğazı’nın 30 gün içinde İran düzenlemelerine göre yeniden açılması.
6- Petrol ve petrokimya ürünlerinin satışına yönelik yaptırımların askıya alınması ve İran’a finansal gelirlerine tam erişim sağlanması.
7- Amerika ve müttefiklerinin İran’ı yeniden inşa etmek için en az 300 milyar dolar değerinde planlar sunma taahhüdü.
8- 60 günlük müzakere süresi içinde nükleer dosya konusunda nihai anlaşma yapılması ve tüm Amerikan ve uluslararası yaptırımların, Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu kararlarının kaldırılması.
9- İran’ın nükleer silah üretmeyeceğine dair NPT anlaşmasına uyma taahhüdü.
10- Müzakere süresince Amerika, bölgedeki güçlerini artırmamayı ve yeni yaptırımlar uygulamamayı taahhüt ediyor.
11- Müzakere süresince dondurulan 24 milyar dolarlık İran fonlarının serbest bırakılması ve bunun yarısının müzakerelerin başlamasından önce kullanılması.
12- Anlaşmanın uygulanması için bir denetleme mekanizması oluşturulması.
13- Nihai anlaşmanın Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması.
14- Nihai müzakereler, dondurulan fonların uygulanması ve ablukanın kaldırılmasına ilişkin bazı maddelerin uygulanmasından önce başlamayacak. Nihai müzakere, nükleer materyallerin zenginleştirilmesi ve yaptırımların kaldırılması konusuna odaklanacak. Füze programı ve “direniş cephelerinin” desteklenmesi konusu müzakereden tamamen çıkarılacak.
