Temel Haber
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – İran, ABD veya İsrail arasındaki gerilim ve çatışma durumu söz konusu olduğunda bu denklemde adından muhakkak söz ettiren aktörlerden birisi de İran Devrim Muhafızları Ordusu. Bazı uzmanların “devlet içinde devlet” olarak tanımladığı muhafızların, günümüzde mevcut İran yönetiminin elindeki en önemli güçlerin başında geldiği ve İran Şahı Rıza Pehlevi’yi deviren protestoların 1979 yılında Ayetullah Humeyni’nin ilan ettiği “İslam Cumhuriyeti”ni korumakla yükümlü olduğu biliniyor. Temelde bir askeri oluşum gibi görülen bu yapı, İran içinde nüfuz ettiği alanlarla bir askeri örgütten çok daha fazlasını ifade ediyor. Bazı uzmanlar, özellikle 28 Şubat’ta başlayan ABD/İsrail saldırılarının ardından İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun ülke yönetimindeki rolünün ciddi şekilde arttığını düşünüyor.
KENDİ İÇERİSİNDE AYRI KUVVET KOMUTANLIKLARI VAR
Devrim Muhafızları Ordusu’nun ilk girdiği çatışmalardan birisi 1980-1988 arasında gerçekleşen Irak-İran savaşı oldu. Her iki taraftan da binlerce kişinin hayatını kaybettiği çatışmalar, bu yapının gelişiminde oldukça önemli ve kilit bir rol oynadı. Savaşın ardından Devrim Muhafızları Ordusu’nun yeniden yapılandırılması gerektiğine karar verildi ve yetkileri genişletildi. Humeyni’nin 1989 yılında hayatını kaybetmesinin ardından başa geçen Ali Hamaney döneminde muhafızlara verilen görevler daha da genişletildi. Bu dönemde Devrim Muhafızları özellikle istihbarat çalışmaları alanında güçlendirildi.
Devrim Muhafızları Ordusu, günümüzde 5 ana temel üzerinde şekilleniyor. İran ordusundan ayrı olarak kara, hava ve deniz kuvvetlerine sahip olan bu yapılanmanın Besic isimli gönüllülerden oluşan milis yapılanması ve İran dışında faaliyet gösteren Kudüs Gücü Komutanlığı isimli iki önemli ayağı bulunuyor. 150 binden fazla askere sahip olduğu tahmin edilen Devrim Muhafızları’nın milis yapılanması Besic’in de 100 bin ila 1 milyon arasında değişen bir gönüllü güce sahip olduğu düşünülürken 1999, 2009 ve 2024-2025 yıllarında İran’da yapılan rejim karşıtı gösterileri bastırmakta görev almıştı. İran’ın sahip olduğu füze gücünü elinde bulunduran Devrim Muhafızları, aynı zamanda sınır güvenliği ve nükleer tesislerin korunmasında da görev alıyor.
Devrim Muhafızları Ordusu idaresindeki İran yeraltı füze üssü
EKONOMİ VE GÜNLÜK HAYATTA DA SÖZ SAHİBİLER
Devrim Muhafızları’nın İran içindeki faaliyetleri sadece güvenlikten ibaret değil. Rejimi korumakla görevli olan bu yapılanma, iş dünyasından siyasete, ekonomiden spora kadar İran içinde birçok farklı alanda söz sahibi olarak biliniyor. Geçmişte bu yapılanmada görev almış olan gaziler hükümette ve parlamentoda üst düzey görevlerde bulunuyor. Analistlere göre bu duruma ek olarak iş başvurularında muhafızlarda görev almış olan kişiler daha avantajlı oluyor. Devrim Muhafızları, ülkenin kırsal kesimlerinde sağladığı istihdam ve sosyal yardımlarla ülkenin birçok noktasında yeni destekçiler kazanmak için kampanyalar yürütüyor.
Devrim Muhafızları Kudüs Gücü eski komutanı Kasım Süleymani. Süleymani 2020 yılında Irak’ta ABD suikasti sonucunda öldürüldü. Ölümünden önce sertlik yanlıları tarafından İran’ın gelecekteki Cumhurbaşkanı adaylarından birisi olarak görülüyordu
Devrim Muhafızları’nın 2005-2013 yılları arasında İran’ı yöneten Mahmud Ahmedinejad döneminde ekonomik anlamda çok güçlendiği, bu sayede İran ekonomisindeki birçok sektörde söz sahibi oldukları tahmin ediliyor. Askeri yapılanmanın petrol sektöründen elde edilen kazancın yarısına sahip olduğu tahmin ediliyor. Bununla birlikte Ukrayna savaşı sebebiyle Rusya’ya yapılan silah satışları, Myanmar’daki iç savaş sırasında cunta yönetimine jet yakıtı sağlanması ve ABD yaptırımlarını aşarak Çin’e petrol satılmasını sağlayan “Gölge filo” sistemin de pay sahibi olduğu ifade ediliyor.
YÖNETİM 3 KİLİT İSİMDE
İran Devrim Muhafızları’nın üst düzey yöneticilerinin çoğunun son yıllarda ABD ve İsrail tarafından suikaste uğradığı biliniyor. Ancak buna rağmen muhafızların yapılanmasında ciddi bir sorun yaşanmadığı bunun en önemli sebebinin halefiyet stratejisi olduğu ifade ediliyor. Uzmanlara göre İran yönetimi, öldürülen komutanların yerine görev alacak isimlerin belirlendiği acil durum planlarına sahip şekilde ilerliyor. Devrim Muhafızları Ordusu’nun en üst ismi tüm yapının başkomutanı olarak biliniyor ve doğrudan Dini Lidere bağlı olarak çalışıyor ve halihazırda bu görevi daha önce İran Savunma Bakanı olan Ahmed Vahidi yapıyor. Vahidi, görevi selefi Muhammed Pakpur’un Mart ayında İsrail tarafından öldürülmesinin ardından devralmıştı. Pakpur ise bu görevi İsrail’in Haziran 2025’te 12 gün savaşında öldürdüğü Hüseyin Salami’den devralmıştı.
Devrim Muhafızları liderleri Ahmed Vahidi, İsmail Kaani ve Hüseyin Taeb
Muhafız yapılanmasının en önemli ayaklarından birisi olan Kudüs Gücü komutanlığını ise İsmail Kaani yürütüyor. Kaani, bu göreve Kasım Süleymani’nin öldürülmesinin ardından 2020 yılında atanmıştı. Yapının bir diğer önemli ayağı olan Besic gücüne ise Din adamı ve eski istihbarat şefi Hüseyin Taeb liderlik ediyor.
