Temel Haber
Sinemada ve popüler kültürde yıllardır dev, korkutucu ve önüne geleni avlayan bir yırtıcı olarak resmedilen Tyrannosaurus rex hakkında bilim dünyasında uzun süredir süren bir tartışma vardı. Bu dev dinozor gerçekten aktif bir avcı mıydı, yoksa daha çok leşle de beslenen fırsatçı bir etobur muydu? Yeni bir fosil incelemesi, bu tartışmaya güçlü bir yanıt vermiş olabilir.
Bilim insanları, neredeyse eksiksiz halde bulunan bir Edmontosaurus kafatası üzerinde yaptıkları incelemede, T. rex’in sadece leş yiyen değil, doğrudan avını yakalayıp öldüren bir yırtıcı olduğuna işaret eden çok önemli izler buldu. Araştırmacılara göre bu fosil, bir T. rex’in başka bir dinozoru öldürüp ardından da yediğini gösteren en güçlü doğrudan kanıtlardan biri olabilir.
Uzmanlar zaten T. rex’in menüsünde otçul dinozorların yer aldığını düşünüyordu. Özellikle Triceratops ve ördek gagalı Edmontosaurus gibi türlerin kemiklerinde daha önce bulunan ısırık izleri, bu dev avcının bu hayvanlarla beslendiğini düşündürüyordu. Ancak bir hayvanın yenmiş olması, onun gerçekten avlanarak mı öldürüldüğünü, yoksa öldükten sonra mı tüketildiğini her zaman göstermiyordu. Yeni çalışma bu açıdan dikkat çekici bir boşluğu dolduruyor.
KAFATASINDAKİ DİŞ İPUCU
Araştırmanın merkezinde, ABD’nin Montana eyaletinde 2005 yılında bulunan ve bugün Museum of the Rockies’te sergilenen çok iyi korunmuş bir Edmontosaurus kafatası yer alıyor. Bu fosili özel kılan şey ise burnun üst kısmından içeri girerek doğrudan burun boşluğuna uzanan kırık bir diş parçası ve kafatasının iki yanında görülen çok sayıda ısırık izi.
Bilim insanlarına göre bu dişin kemiğe saplanmış olması, son derece güçlü bir ısırığın doğrudan hayvanın yüz bölgesine geldiğini gösteriyor. Üstelik dişin çevresinde iyileşme belirtisi bulunmaması, bunun hayvan öldükten hemen sonra ya da ölümüne yol açan saldırı sırasında gerçekleşmiş olabileceğini düşündürüyor.
Bilgisayarlı tomografi taramaları da dişin kafatasındaki tam konumunu ortaya koydu. Dişin duruş biçimi, Edmontosaurus’un saldırganıyla yüz yüze geldiği sırada kırılıp kemiğe saplandığını gösteriyor. Araştırmacılar, günümüzde yaşayan hayvanlarda da bu tür doğrudan yüz bölgesi saldırılarının çoğu zaman ölümcül olduğunu hatırlatıyor. Buna bir de kemiğe işleyecek kadar yüksek ısırma gücü eklenince, Edmontosaurus’un bu saldırıdan kurtulmuş olmasının çok düşük ihtimal olduğu belirtiliyor.
SALDIRGAN KİM?
Peki bu izleri bırakan yırtıcı hangi türdü? Isırık izlerinden yola çıkarak saldırganı kesin olarak belirlemek her zaman kolay olmuyor. Çünkü izler çoğu zaman yeterince ayırt edici bilgi taşımıyor. Ancak bu olayda durum biraz farklı. Kafatasına saplanmış diş parçası, araştırmacılara çok daha net bir karşılaştırma yapma fırsatı verdi.
Dişin büyüklüğü, şekli ve üzerindeki tırtıklı yapı, aynı dönemde bu bölgede yaşamış etçil dinozorlarla karşılaştırıldı. Sonuçta bu dişin bir Tyrannosaurus’a ait olduğu anlaşıldı. Araştırmacılar daha da ileri giderek dişin hangi büyüklükte bir bireyden geldiğini de tahmin etmeye çalıştı. Yapılan karşılaştırmalar, bu dişin yetişkin bir Tyrannosaurus’a ait olduğunu ve bu hayvanın yaklaşık 1 metre uzunluğunda bir kafatasına sahip olduğunu ortaya koydu.
Bu bulgu önemli çünkü saldırıyı yapan hayvanın genç bir birey değil, tam gelişmiş bir T. rex olduğunu düşündürüyor. Yani söz konusu olay, dev yırtıcının aktif avcılık davranışına dair doğrudan bir pencere açıyor.
ÖLDÜRDÜ VE YEDİ
Fosildeki bir diğer önemli ayrıntı ise ısırık izlerinin dağılımı oldu. İzler kafatasının özellikle gözün arkasındaki bölge ile alt çenenin arka kısmında yoğunlaşıyor. Edmontosaurus gibi ördek gagalı dinozorlarda bu bölgeler, çiğneme kaslarının bulunduğu ve kafatasında en fazla et barındıran alanlar arasında yer alıyor.
Araştırmacılara göre bu durum, T. rex’in hayvanı sadece öldürmekle kalmadığını, aynı zamanda yediğini de gösteriyor. Günümüzde yaşayan etoburlar da genellikle önce karkasın en etli kısımlarını, yani iç organları ve uzuvları tüketiyor; daha sonra daha az et bulunan baş ve ayak gibi bölgelere yöneliyor. Burada yalnızca kafatasının bulunmuş olması, T. rex’in büyük olasılıkla gövdenin büyük kısmını çoktan tükettiğini, ardından geriye kalan parçaların suyla taşınıp gömüldüğünü düşündürüyor.
Bilim insanları, bir dinozorun muhtemelen öldürülüp ardından yenildiğine dair bu kadar doğrudan kanıt bulunmasının son derece nadir olduğuna dikkat çekiyor. Üstelik bunu yapanın bir Tyrannosaurus olduğunu söyleyebilmek, keşfi daha da önemli hale getiriyor.
