Temel Haber
Aylarca uzayda kalan astronotların bedeni Dünya’ya dönünce hızla toparlanıyor gibi görünse de, beyin yerçekimine aynı hızda uyum sağlayamıyor. Yeni araştırma, mikro yerçekiminin nesneleri tutma, hareket ettirme ve ağırlık algısı üzerinde beklenenden daha kalıcı etkiler bırakabildiğini ortaya koydu.
Uzun süre uzayda kalan astronotların bedeni Dünya’ya döndüğünde yeniden yerçekimine uyum sağlıyor gibi görünse de, beyin aynı hızda adapte olamıyor. Yeni araştırmaya göre aylarca mikro yerçekiminde kalan astronotlar, cisimleri kavrarken ve hareket ettirirken hâlâ Dünya’daki yerçekimini “bekliyor”; dönüşten sonra da nesnelerin ağırlığını kısa süreliğine yanlış tahmin edebiliyor.
YERÇEKİMİ BEYNİN İÇİNDE KALIYOR
Belçika’daki Louvain Katolik Üniversitesi ile İspanya’daki Bask Bilim Vakfı’ndan araştırmacılar, UUİ’de en az 5 ay kalan 11 astronotun nesneleri nasıl tuttuğunu ve hareket ettirdiğini inceledi. Çalışmada 2 kadın ve 9 erkek astronot yer aldı. Sonuçlar, aylar süren ağırlıksız deneyime rağmen beynin yerçekimiyle oluşmuş eski alışkanlığı tamamen silmediğini gösterdi.
Dünya’da bir nesneyi tutmanın ana nedeni, onun düşmesini engellemek. Uzayda ise mikro yerçekimi nedeniyle nesneler aynı şekilde düşmediği için tutuşun amacı daha çok onları yönlendirmek oluyor. Buna rağmen araştırmada astronotların, uzayda ihtiyaç duyulandan daha güçlü kavrama uyguladığı görüldü. Yani eller, sanki hâlâ yerçekimine karşı mücadele etmeleri gerekiyormuş gibi davranmayı sürdürdü.
Araştırmacılar bunun insan beyninin yıllar boyunca Dünya koşullarına göre geliştirdiği derin bir alışkanlıktan kaynaklandığını düşünüyor. Uzayda aylar geçirilse bile bu yerleşik tahmin sistemi tamamen silinmiyor.
UZAYDA HAREKETLER DE DEĞİŞİYOR
Deneylerde astronotlardan özel olarak tasarlanmış bir nesneyi başparmak ve işaret parmağı arasında tutup yukarı-aşağı hareket ettirmeleri istendi. Bazı görevlerde bu hareketler bir metronom eşliğinde yapıldı, bazı görevlerde ise serbest bırakıldı. Ayrıca sabit duran bir nesne üzerinde ellerini yukarı ve aşağı kaydırmaları da istendi.
Ölçümler, mikro yerçekiminde kol hareketlerinin daha yavaş olduğunu ve yukarı ya da aşağı hareket sırasında uygulanan kuvvetlerin birbirine daha simetrik hale geldiğini ortaya koydu. Dünya’da bir nesneyi yukarı kaldırırken daha fazla, aşağı indirirken daha az güç uygulanıyor. Uzayda ise bu fark belirgin biçimde azalıyor.
Araştırmanın dikkat çeken yanlarından biri de astronotların, aylar geçmesine rağmen kavrama gücünü uzay şartlarına tam olarak göre ayarlayamaması oldu. Yani nesneler düşmeyecek olsa bile eller, alışılmış biçimde fazla güç kullanmaya devam etti.
DÜNYA’YA DÖNÜNCE HEMEN NORMALE DÖNMÜYOR
Araştırmacılara göre beden, Dünya’ya dönüşten sonra oldukça hızlı şekilde eski düzene yaklaşabiliyor. İlk gün içinde hareketlerin önemli bölümü yeniden Dünya’daki tipik düzene dönüyor. Ancak beyin nesnelerin ağırlığı ve kütlesi konusunda bir süre yanlış öngörüler yapabiliyor.
Hatta bazı astronotların, testlerde kullandıkları nesnelerin beklediklerinden daha ağır geldiğini söylediği aktarıldı. Bu da uzun süreli ağırlıksız olmanın, yalnızca kaslar ve denge sistemi üzerinde değil, beynin fiziksel dünyayı tahmin etme biçimi üzerinde de etkili olduğunu gösteriyor.
Bilim insanlarına göre bu bulgu gelecekteki Ay ve Mars görevleri açısından önemli olabilir. Çünkü uzun uzay yolculuklarında alet kullanımı, ekipman taşıma ve hassas görevlerde yapılacak küçük hata payları bile kritik sonuçlar doğurabilir. Çalışma, insan beyninin yerçekimini ne kadar derin biçimde öğrendiğini ve uzayda bile bunu tamamen bırakmadığını ortaya koyuyor.
